Het doel van mijn werkplekadvies-gesprekken: prettiger werken, in de breedste zin van het woord. Als ergonoom heb ik het natuurlijk altijd over ergonomie, maar in veel gevallen komt het gesprek ook op andere onderwerpen. In de loop van de jaren heb ik veel gelezen en gehoord over o.a. (psychisch en lichamelijk) welzijn en werkdruk. Meestal heb ik wel nuttige praktische tips om met zaken om te gaan waar medewerkers van mijn klanten tegenaan lopen.
Als er één onderwerp is waar ik me de afgelopen 5 jaar vooral in heb verdiept, dan is het het stoïcisme. In mijn persoonlijke leven heb ik er heel veel aan gehad om zaken vanuit een stoïcijns perspectief te bekijken, bijvoorbeeld toen mijn moeder een paar jaar geleden onverwacht ziek werd en snel overleed.
Vooral de boeken van Massimo Pigliucci (in Nederland uitgegeven door mijn klant VBK Uitgevers) vond ik zeer nuttig. Mijn favoriet: Handboek voor de moderne stoïcijn – met voor elke week in het jaar een nieuwe praktische oefening. Als ik een situatie tegenkom waarbij ik twijfel of ik juist heb gereageerd, dan pak ik dit boek er bij.
Hoe meer ik over dit onderwerp leer of luister, hoe vaker ik in mijn werkplekonderzoeken het stoïcisme aanhaal als tip om bijvoorbeeld met piekeren of gebeurtenissen die je niet zelf in de hand hebt om te gaan. Wellicht inspireert dit artikel je om er eens wat meer over te lezen!
Wat is stoïcisme niet?
In Nederland leidt het meestal tot een misverstand, als ik over stoïcisme begin. We zeggen hier dat iemand “stoïcijns” is als ze emotieloos of onverschillig lijken te zijn. Maar dat is eigenlijk het tegenovergestelde van wat stoïcisme werkelijk is! Stoïcijnen hebben gevoelens; ze voelen verdriet, angst en verlangen net als iedereen. Het verschil is dat ze leren om met hun gevoelens om te gaan door rationeel na te denken over wat werkelijk belangrijk is.
Wat is stoïcisme wel?
Rond 300 voor Christus ontstond in Griekenland het stoïcisme. Filosofen als Zeno, Epictetus en (Keizer) Marcus Aurelius geloofden dat veel van onze lijden voortkomt uit ons verlangen naar dingen die buiten onze controle liggen, zoals rijkdom, roem of wat anderen van ons denken. Het kernidee is dat we alleen invloed hebben op onze eigen gedachten, motieven en handelingen – en dat is eigenlijk alles waar we ons op moeten concentreren.
Je kunt minder controleren dan je denkt
Het belangrijkste principe van stoïcisme is dat je inziet wat je wel en niet kunt controleren. Wat je kunt controleren: inspanning, je morele keuzes en je reactie op moeilijkheden. Maar je kunt een situatie zélf niet controleren, je kunt niet bepalen wat anderen doen, en ook niet voorkomen dat slechte dingen gebeuren. Door je aandacht op het eerste te richten en het tweede te accepteren, bereik je apatheia – een staat van rust die niet betekent dat je niets voelt (wat we “apathatie” noemen in het Nederlands), maar dat je emotioneel niet door externe omstandigheden uit balans wordt gebracht.
“Er is slechts één weg naar geluk en dat is op te houden met je zorgen te maken over dingen waar je geen invloed op hebt” – Epictetus
Voor mij kostte het jaren om dit écht te begrijpen en toe te passen. En ik blijf steeds denken dat ik meer kan controleren dan ik in werkelijkheid kan. Zelfs de grootste leermeesters gaven (in nog steeds zeer amusant boeken!) toe constant in de fout te gaan. Dat vind ik behalve het zeer simpele principe ook het aantrekkelijke van de filosofie: je zult nooit een perfecte stoïcijn worden, maar je kunt er wel naar streven. En het is toepasbaar in vrijwel elke situatie!
“We zijn vaker bang dan dat we daadwerkelijk pijn hebben; we lijden meer in onze verbeelding dan in realiteit.” – Seneca
Ik denk dat stoïcisme zeer toepasbaar is in werksituaties, omdat daar heel veel buiten je controle gebeurt. In plaats van je druk maken over een vastlopende printer, beslissingen van het management of kritiek van collega’s, zou je je kunnen focussen op wél in jouw macht ligt: je communicatie, je houding en hoe je met problemen omgaat. Veel kantoorstress komt van het willen controleren wat oncontroleerbaar is. Ik ben er van overtuigd dat iemand die het kantoorleven stoïcijns tegemoet treedt, niet snel een burnout zal meemaken.
Laat me weten wat je er van denkt en stuur me je favoriete stoïcijnse quotes (bonuspunten voor als je ‘m zelf bedenkt!) via sanne@deskguru.nl 🙂